Nöbetçi Eczaneler
Bir zamanlar kamusal bir hak olarak görülen sağlık, adım adım piyasa dinamiklerinin hâkim olduğu bir sektöre dönüştü. Bu dönüşümün ilk işaretleri, özel polikliniklerin yaygınlaşmasıyla ortaya çıktı. Ardından, tıp merkezleri, dispanserler, semt klinikleri, küçük ölçekli hastaneler ve büyük hastaneler sağlık hizmetini adeta ticari bir vitrine dönüştürdü. Sağlık, ihtiyaçtan çok tüketim nesnesi gibi sunulmaya başlandı.
Zaman içinde büyük özel hastaneler, bu küçük sağlık kuruluşlarının hekim kadrolarını bünyelerine kattı. Kamudaki yoğun iş yükü, bürokratik baskılar, özlük haklarındaki yetersizlikler ve çalışma koşullarının ağırlığı, pek çok hekimi özel sektöre yöneltti. Elbette her hekim aynı değildir; ancak sistemin doğası, bazılarını mesleki etik ile ticari beklentiler arasında zor bir tercihe itti. Hastane patronlarının kâr beklentileri, kimi zaman gereksiz tetkiklerin, lüzumsuz ameliyatların ve abartılı tedavi süreçlerinin önünü açtı. Sağlık hizmeti, yer yer tıbbi gereklilikten çok ekonomik hedeflere göre şekillenmeye başladı.
Bu ortam, bilim dışı uygulamaların da önünü açtı. Bir zamanlar marjinal kabul edilen, bilimsel dayanağı olmayan sözde tedavi yöntemleri, medya ve sosyal ağların etkisiyle geniş kitlelere ulaştı. Geçmişte sağlık alanında reklam yapmak sıkı şekilde denetlenirken, bugün dijital platformlar üzerinden her gün yeni bir “mucize tedavi” pazarlanıyor. Hiçbir hakemli dergide yayımlanmamış, klinik çalışmalardan geçmemiş, bilimsel denetime tabi tutulmamış yöntemler, umut tacirliğinin aracı haline geldi.Unutulmamalıdır ki tıbbın alternatifi yoktur. Eğer bir yöntem bilimsel olarak etkinliği kanıtlanmışsa, zaten tıbbın bir parçasıdır. Bilim dışı uygulamalar ise tedavi değil, çoğu zaman istismardır. İnsan sağlığı, kulaktan dolma bilgilerle, sosyal medya videolarıyla ya da ticari kaygılarla yönlendirilemez.
Bugün devlet hastanelerinde büyük ölçüde yeni mezunlar, mecburi hizmet yükümlüleri ve idealizmini korumaya çalışan hekimler görev yapıyor. Deneyimli kadroların önemli bir kısmı özel sektöre ya da yurt dışına yönelmiş durumda. Üniversitelerdeki nitelikli akademisyenlerin kaybı ise tıp eğitiminin ve bilimsel üretimin geleceğini tehdit ediyor. Bilim, ancak özgür akademik ortamda, yetkin ellerde gelişebilir.
Sağlık sistemi, yalnızca bina yapmakla, teknoloji almakla veya hasta sayılarını artırmakla güçlenmez. Asıl güç; etik değerlere, bilimsel yönteme ve kamusal sorumluluğa bağlı bir sağlık anlayışından gelir. Sağlık bir ticaret alanına dönüştüğünde, kaybeden yalnızca hekimlik mesleği olmaz; toplumun tamamı olur. Türkiye’nin sağlıkta yeniden dengeyi kurabilmesi için, bilimi merkeze alan, hekimi koruyan ve hastayı müşteri olarak görmeyen bir anlayışa dönmesi şarttır.
